Is ons zorgsysteem toegankelijk voor iedereen?

21 november 2020 -

Ondanks dat onze gezondheidzorg van extreem hoge kwaliteit is, is deze zorg niet voor iedereen even toegankelijk. Er zitten barrières in het systeem, waar juist kwetsbare mensen tegenaan lopen. Het doel van Dokters van de Wereld is om alle barrières in de toegang naar de zorg weg te nemen, zodat ook kwetsbare groepen de zorg krijgen die ze nodig hebben.

Voor kwetsbare groepen, zoals bijvoorbeeld statushouders en ongedocumenteerden (mensen zonder verblijfspapieren), kan toegang tot de zorg ingewikkeld zijn. Bijvoorbeeld omdat ze de taal niet goed spreken of omdat ze het zorgsysteem niet begrijpen.

De Nederlandse gezondheidszorg is net iets anders geregeld dan in de meeste andere landen. Je kunt daar bijna altijd meteen naar een ziekenhuis en vaak ga je daar weg met een heel arsenaal aan pillen. Hier moet je altijd eerst langs de huisarts, die soms begint met het aanbieden van een simpel paracetamolletje. Daarnaast is het zo dat wanneer je huisarts, ziekenhuis of GGD belt, je eerst een (Nederlands) keuzemenu krijgt, wat voor sommige mensen een drempel opwerpt.

Kwetsbare groepen blijken in de praktijk minder toegang tot de zorg te hebben en ze gebruiken deze ook anders. Ze gaan bijvoorbeeld te vaak naar de huisarts, omdat ze zich niet gehoord of geholpen voelen, of ze gaan juist helemaal niet meer, omdat ze weinig vertrouwen hebben of zich niet verstaanbaar kunnen maken.
Dit geldt overigens niet alleen voor de medische maar ook de psychische gezondheidszorg. Dat laatste is vaak juist essentieel, omdat het voor veel mensen uit deze groepen moeilijk is om hun leven opnieuw op te bouwen na het verlies van hun vertrouwde omgeving, baan en (bijbehorende) status. Hier is hun identiteit verdwenen en moeten ze vanaf nul beginnen.

Zorgcafé en zorgbus
In 2015 zette Dokters van de Wereld samen met het Rode Kruis het zogenaamde Zorgcafé op. In ontmoetingscentra in Amsterdam en Nijmegen kan iedereen aanschuiven om met een vrijwillige tolk, cultuurcoach, dokter, psycholoog of verpleegkundige in gesprek te gaan. De bezoekers krijgen informatie over de rechten én plichten, die ze met betrekking tot gezondheidszorg hebben. Naast het Zorgcafé is Dokters van de Wereld de Zorgbus gestart, waarmee ze eens per week langs opvangvoorzieningen van ongedocumenteerden gaat.

Er is nog een andere barrière in de toegang tot zorg: als je geen verblijfsvergunning hebt, mag je niet werken, heb je geen recht op sociale voorzieningen én kun je je niet verzekeren. Als je niet verzekerd bent, betaal je voor een consult bij de huisarts het passantentarief van zo’n € 20 en niet iedereen kan dat betalen. Hoewel een dokter niemand om die reden mag weigeren, gebeurt het in de praktijk wel dat mensen pas zorg krijgen als ze eerst betaald hebben. Vanuit de overheid is daar een regeling voor: huisartsen kunnen deze kosten declareren bij het CAK. Omdat deze regeling echter niet bij iedereen bekend is, licht Dokters van de Wereld (toekomstige) huisartsen daar over in.

Dokters van de Wereld werkt ook als pleitbezorger. Ze brengen door hun verzamelde data en observaties onder de aandacht bij partnerorganisaties, bij de reguliere zorg en beleidsmakers. Zo brengen ze de kwetsbare situatie van deze groepen onder de aandacht en bepleiten ze aanpassingen in de zorg, die structurele veranderingen teweeg kunnen brengen. Zo heeft Dokters van de Wereld afgelopen jaar campagne gevoerd om de anticonceptiepil en mondzorg weer in het basispakket te krijgen. Dan wordt dat voor iedereen toegankelijk.

Dokters van de Wereld hoopt dat wat zij doen uiteindelijk door gemeentes en zorginstellingen wordt overgenomen: tegen beperkte kosten mensen wegwijs maken en hun zelfstandigheid teruggeven.

Dit is een bewerkt artikel van de website van MaatschapWij, een project van De Publieke Zaak.

Tekst door: Kyra Kuitert